Berlijn
Berlijn, de hipste stad van West-Europa
De stad ligt midden in het voormalige Oost Duitsland en heeft een rijke geschiedenis. Zo was Berlijn vroeger verdeeld in twee delen. De westkant van de stad hoorde bij West-Duitsland en de oostkant hoorde bij Oost-Duitsland. Om de scheiding compleet te maken, stond er een muur midden in de stad.
Bezienswaardigheden
De Brandenburger Tor is de poort waar in 1989 de eerste Oost-Duitsers de grens overstaken naar West Duitland. Boven op de Tor staat een sculptuur van een Griekse strijdwagen met daarin de Godin van de overwinning, Victoria. Verder vind je de Rijksdag in Berlijn. In dit gebouw is sinds 1999 het Duitse Parlement gehuisvest. Het moderne Potsdamer Platz is ook een bezoek waard. Dit drukke kruispunt is genoemd naar de nabijgelegen plaats Potsdam, waar de geallieerden het einde van de Tweede Wereldoorlog bespraken. Voor kunstliefhebbers is het de moeite waard het Museuminsel te bezoeken.
Berlijnse Muur
Het lijkt wel of ieder spoortje van de muur die de stad vroeger in tweeën splitste, zorgvuldig is gewist. Toch kun je in het Dokumentations Zentrum Berliner Mauer nog een stuk muur bezichtigen. Ook de rollen prikkeldraad die er lagen om het vluchten van mensen te bemoeilijken zijn daar te zien. Er worden overigens in de stad op verschillende plaatsen zogenaamde 'Koude oorlog souvenirs' aangeboden. Dit zijn stukjes Berlijnse muur, Russische legermutsen en dergelijke. Koop het niet, het is allemaal hartstikke nep!
Studentenwijk
Een leuke wijk is Prenzlauerberg. Hier vind je gezellige bars, café's en restaurantjes van verschillende culturen. Er is een grote vlooienmarkt waar je goedkoop bijzondere dingen kunt aanschaffen. Studenten komen hier vaak.
Feesten
Er zijn in Berlijn veel discotheken. Er is niet echt een verschil tussen bars en clubs. In de clubs draait iedere avond een vaste dj. Ieder jaar vindt op 1 juli de Love Parade plaats. De Love Parade begon ooit als een demonstratie voor de liefde. Het is uitgegroeid tot een groot feest en trekt miljoenen bezoekers waaronder vele toeristen. Als je van opera houdt is een bezoekje aan de Staatsoper een must. Het is een van de grootste opera gebouwen ter wereld! Waar je ook gaat in Berlijn, zodra je in een wat oudere wijk loopt zie je vaak de kogelgaten, een souvenir uit de Tweede Wereldoorlog, nog in de muren zitten. Berlijn is een stad met vele, interessante bezienswaardigheden. Wil je lekker shoppen, ga dan naar KaDeWe: het eerste commerciële warenhuis in het Nieuwe Westen.
Berlijn is het bruisende centrum van Duitsland. In deze mooie en behoorlijk groene stad voel je je meteen thuis.
GESCHIEDENIS VAN BERLIJN
Inleiding
1987 750-jarig bestaan gevierd, zowel in Oost- als in West-Berlijn, na 1937 Graag een geschiedenis vanaf het Romeinse Rijk!
Barbaren werden door Romeinen "Germanen"genoemd; maar geschiedenis weinig spannend.
§1 Berlijn tot 1640
Cölln en Berlin dateren uit 12e eeuw, langs handelsweg oost-west; Nikolaiviertel Rond 1400 al bloeiende plaatsen; grenzen gesteld aan rijkdom door regels 1448: van vrije steden ondergeschikt gemaakt aan de keurvorst van Brandenburg Vanaf 15e eeuw grotere rol adel, met behoefte aan luxe goederen; rol gilden Af en toe pogroms tegen joden, oa ttv Zwarte Dood (1345) en in 1510: Marienkirche! Rond 1540 ging vorst Joachim II over tot het protestantse geloof; was voordelig! Joachim II leefde royaal; weg van jachtslot Grünewald naar huis: Knüppeldam Dertigjarige oorlog trof ook Berlijn heel hard; vorst kon dat niet aanzien, week uit Stadtschloss (1451)
§2 Berlijn als garnizoensstad 1640-1740
1640-1688 Friedrich Wilhelm "de Grote Keurvorst" coachte wederopbouw Berlijn. FW bedacht oplossing voor teruggang bevolking: immigranten binnengelaten 1685 Edict van Potsdam: franse hugenoten werd nieuw vaderland beloofd; 6000 naar B Gunstig voor economisch en culturele leven; nieuwe bedrijfstakken, oa Feinbäckereien Rond 1700 was één vijfde van de Berlijnse bevolking frans! Onder FW kwam er een leger in Berlijn, tot verdriet bevolking, want inkwartiering Zoon van deze keurvorst was uitgeroepen tot "koning van Pruisen" Stad Berlijn werd vanaf 1710 een koninklijke residentie; leger drukte steeds sterker stempel Soldatenkoning Friedrich Wilhelm I maakte Pruisen tot een militaire macht Bewoners vluchtten massaal; Lustgarten werd militair oefenterrein Rond stad muur van 14 km met 14 stadspoorten, oa Hallesche Tor en Brandenburger Tor FW I nogal hard tegenover eigen zoon, die daardoor zelfs ontsnappingspoging deed!. Dorotheenstadt en Friedrichstadt
Lustgarten en Unter den Linden
Schloss Charlottenburg
Stadtmauer 1734
Pariser Platz, Leipziger Platz en Rondell (= Mehring Platz) exercitieplaatsen Friedrichstrasse
§3 Berlijn: hoofdstad van de grootmacht Pruisen 1740-1871.
Berlijn werd onder Friedrich II -een verlicht despoot- tot een centrum van de Verlichting F II ook veel op oorlogspad; Zevenjarige oorlog bracht Pruisen op rand afgrond Na deze oorlog pakte F II wederopbouw energiek aan dmv protectionisme Opvolgers zwakker; Napoleon buitte zwakheid Pruisen uit; 1806 als overwinnaar door BT "De Quadriga"vierspannige wagen met vredesgodin- verdween naar Parijs, vernederend! Na nederlaag Napoleon terug; Brandenburger Tor (1789-91) werd zo overwinningspoort Inmiddels had Berlijn in 1810 eindelijk een eigen universiteit gekregen Biedermeier-tijdvak na 1815; beeldhouwers en architecten oa Schinkel- actief! Door Congres van Wenen kreeg Pruisen gebieden met delfstoffen toegewezen (Ruhrgebied) Economisch ging het goed: groei van 200.000 naar 400.000 inwoners 1e helft 19e eeuw Spanningen als in heel Europa in 1848: wel of geen grondwet? Vele burgerslachtoffers Industriële revolutie zorgde voor machinebouw en textielindustrie; lange dagen!! Sociale spanningen door veel concurrentie en vele nieuwkomers; oa Kartoffelrevolution Nieuw: stadsreiniging, waterleiding en badinrichtingen! Otto von Bismarck zeer actief: wilde aan nationale staat bouwen door "Blut und Eisen" Oostenrijk en Frankrijk werden verslagen; 1871 Duitse keizerrijk uitgeroepen in Versailles! Ook in 1871 de S-Bahn, die het mogelijk maakte fabrieken aan rand van stad te bouwen Nieuwe arbeidskrachten belandden in vele woonkazernes, de Berliner Hinterhöfe Rijk en arm woonden door elkaar in huizenblokken; eigenlijk zou er ook groen tussen komen De wijken Prenzlauer Berg en Kreuzberg goed voorbeeld van deze ring van huurwoningen Schlosspark Sanssouci (Potsdam) 1747
St.Hedwigskathedrale 1778
Französiche Dom 1785
Friedrich-Wilhelms-Universität (later Humboldt-Universität) 1810
Altes Museum (Museuminsel) 1830
§4 Berlijn als hoofdstad van het keizerrijk 1871-1919.
Berlijn kende als hoofdstad van het keizerrijk een nieuwe periode van bloei Gründerzeit: naast Mietskasernes ook protserige villa''s Berlijn moest Parijs overtreffen! Kurfürstendamm werd een echte allee naar voorbeeld van de Champs Elysées Bouw van huizen moest in monumentale stijl, die deed denken aan klassieke oudheid "Chicago aan de Spree"; ook wel "Electropolis" genoemd; Siemens en AEG Veel uitvindingen; tot 1918 ging meer dan eenderde van alle Nobelprijzen naar Duitsland Onder de bogen van de hoge Stadtbahn kwamen winkels en restaurants.Socialisten in opkomst, net als elders, maar gehaat door OvB; socialistenwetten Joden speelden grote rol, zie oprichter AEG Rathenau en eigenaars grote warenhuizen Berlijners waren apentrots op hun warenhuizen: die hoorden bij een echte wereldstad!! Rijksdaggebouw ontstond als behuizing machteloze parlement, als concurrent voor stadsslot Maar keizer Wilhelm II had weinig op met inspraak en gebouw, zie "Reichaffenhaus" Bij opening in 1894 veel militair vertoon, overal uniformen; Germania boven de ingang Keizer wilde Berlijn een Pruisisch stempel opleggen, zie oa 1901 Siegessallee (Puppenallee) Ook architecten grepen terug op verleden: neogothiek, neorenaissance, zie spoorwegstations Kurfürstendamm steeds belangrijker: mooie appartementen, ook Café des Westens (Berlin WW) W II wilde invloed houden op K-damm: liet daar de Kaiser Wilhelms Gedächtniskirche bouwen Hoogste gebouw van Berlijn, in neoromaanse stijl, om continuïteit van de geschiedenis te tonen Wilhelm II had grote ambities: Duitsland moest ook een plaatsje onder de zon, oa door vloot 1871 telde Berlijn 1 miljoen inwoners, in 1914 al 4 miljoen inwoners Met zijn ambities sleepte hij Duitsland en Berlijn mee in WO I, die uitliep in een ramp voor Duitsers Aanvankelijk enthousiasme bekoelde snel; in Berlijn overleefde mensen door gaarkeukens Legerleiding nam zo ongeveer de macht over, zodat volk ook niks wist van werkelijke situatie Wapenstilstand kwam voor bevolking totaal onverwacht; hoe moest het nu verder? Bevolking naar Rijksdaggebouw; daar riep Scheidemann vanuit een raam de republiek uit Enige uren later deed Karl Liebknecht de socialistische republiek uit vanaf balkon stadsslot.
Stadtbahn 1882
Reichstag 1894
Kaiser Wilhelm-Gedächtniskirche 1895
Siegesallee
Berliner Dom (rond eeuwwisseling)
§ 5 Berlijn tijdens de Republiek van Weimar 1919-1933.
Onrustig na WO I: Spartakusopstand 1919, Kappputsch 1920, moord op Rathenau 1922 Hyperinflatie na WO I: brood in 1923 80 miljard Reichsmark; na Dawesplan beter Tot 1929 gouden jaren: Berlijn het centrum van de wereld! Spoorknooppunt en vliegverkeer Berlijn werkte als een magnaat voor iedereen die lak had aan conventies en tradities Prostituees en een echte homoscene; "Spree-Babylon"; cabaret, variété en dans!! De Kurfürstendamm werd belangrijk, ipv de Friedrichstrasse en Unter den Linden De Potsdamer Platz belangrijk centrum: elektrische straatlampen en eerste verkeerslicht ter wereld Maar ook armoede, zie de tekeningen van Käthe Kollwitz in de wijk Prenzlauer Berg Woede en verbittering over de Vrede van Versailles; opkomst nationaal-socialisten onstuitbaar Kurfürstendamm
§6 Berlijn tijdens het nationaal-socialisme 1933-1945.
Hitler werd op 30 januari 1933 benoemd tot rijkskanselier.Voor 1933 leefden 160.000 joden in Berlijn; langzaam het leven onmogelijk gemaakt Zwembad verboden, leraren ontslagen, geen radio, telefoon en huisdieren meer, niet in de U-Bahn Hitler had hekel aan Rijksdag/parlementariërs ("kletscollege"); veldslagen in het gebouw! Rijksdag ging eind februari in vlammen op (complot communisten?); machtigingswet Voor joden werd het leven steeds moeilijker; boekverbrandingen in 1933 en Kristallnacht 1938 Hitler hield meer van München dan van Berlijn; toch daar goede sier met Olympische Spelen 1936 Bordjes "Voor joden verboden" verdwenen tijdelijk uit het stadsbeeld Maar: "Wenn die Olympiade ist vorbei, schlagen wir die Juden zu Brei" Megalomane plannen van Hitler voor een nieuwe wereldhoofdstad Germania, in plaats van Berlijn WO II ook verwoestend voor Berlijn, zeker in de eindfase; massale bombardementen! Oa Staatsoper, Alte Bibliothek en Kaiser Wilhelm-Gedächtniskirche in puin, Olympiastadion
Opernplatz (nu Bebelplatz (boekverbrandingen)
Tempelhof
Niederkirchnerstrasse (ministeries)
§7 Berlijn tot de bouw van de Muur 1945-1961.
Russen bevrijdden Berlijn als eersten; spoedig gevolgd door westerse geallieerden; 4 zones Russen genoten van hun optreden in Berlijn, de hoofdstad van het verfoeide rijk! "Naar de Rijksdag" was de Russische boodschap geweest, want hoofdkwartier Hitler! Heel veel slachtoffers, ook bij gevechten om Rijksdag; rode vlag gehesen op het gebouw!! Verkrachtingen en jatten van horloges; propagandafilmpje waarbij Stalin boven Berlijn cirkelt In Russische zone uit SPD en KPD nieuw de SED, maar niet populair bij bevolking Spanningen door koude oorlog; geldhervorming in 1948 zorgde voor blokkade van Berlijn Wat te doen met gebouwen die herinnerden aan Duits verleden? Siegessäule mocht blijven Vanaf het bordes van de Rijksdag: "Ihr Völker der Welt, schaut auf diese Stadt" Hoe nu de 2,4 miljoen Berlijners in de westelijke zones te laten overleven? Luchtbrug! West-Berlijners: "Lieber von den Amerikanen besetzt als von den Sowjets befreit!" 1949 echte tweedeling: BRD met hoofdstad Bonn en DDR met hoofdstad (Oost-)Berlijn Onrustige tijd; vaak schermutselingen aan de sectorgrenzen 1953 opstand in Oost-Berlijn tegen maatregelen en regime van Ulbricht "Spitzbart, Bauch und Brille" Oost-Berlijners zwaar teleurgesteld in houding van het westen, dat juist expres terughoudend was Vanaf 1953 geen doorgaande trams meer: vrouwelijk DDR-personeel werd niet toegelaten in West Ulbricht bouwde aan zijn nieuwe staat, zie Stalinallee tgv Stalins 70e verjaardag in 1949 Positie Ulbricht in Oost wat steviger; protesteren? Dan liever vluchten naar het westen; leegloop Stalinallee(later Karl Marx-Allee)
Hansaviertel
§ 8 Berlijn stad van de Muur 1961-1989.
13 augustus 1961 onaangename verrassing voor Berlijners: Oost-Berlijn echt afgesloten; zelfs muur?! U-Bahn en S-Bahn hadden geen doorgaande lijnen meer; snel vluchtten Oost-Berlijners nog?. Waar was het westen? Wat deed dat? Onvrede tot redevoering van JFK "Ich bin ein Berliner" Muur werd vanaf oostkant geperfectioneerd; vele vluchtpogingen Kinderen, die in de Spree vielen, mochten niet gered; paniek om een weggelopen hond Beide stadsdelen ontwikkelden zich vanaf 1961 gescheiden van elkaar: Oost-Berlijn wilde status als hoofdstad vergroten: Palast der Republik, later in 1969 Fernsehturm Bloeitijd van de Karl Marx-Allee; paradepaardje van de DDR: parket, lift en centrale verwarming! Kurfürstendamm in West-Berlijn moest tot etalage van het kapitalisme worden In West-Berlijn veel actie in de jaren zestig: tegen conservatisme, tegen Vietnam, tegen nazi-ouders Communes met anti-autoritaire opvoeding schoten als paddestoelen uit de grond "Wer zweimal mit derselben pennt, gehört schon zum Establishment" ; tegen brave burgermaatschappij Eigenlijk moest de elite worden weggewerkt, want die was çorrupt en niet meer te genezen! Rellen in 1967, waarbij student Benno Ohnsorge door politie werd doodgeschoten West-Berlijners: waarom zo agressief tegen de VS? Dat was toch het land van Kennedy!! Jaren zeventig in de DDR een nieuwe man: Honecker; wilde meer voor burgers, oa woningen Plattenbau-satellietsteden Marzahn en Hohenschönhausen. Dissidenten? Dan volgde Ausbürgerung Bevolking van de DDR en dus ook Oost-Berlijn leerde toneelspelen: voor het oog meedoen met.. Speldje voor ontwapening verboden, dan met een gaatje in hun kleding op diezelfde plek!. In West-Berlijn ontvoeringen, door terreur van oa RAF; ontvoering Peter Lorentz Vanaf mei 1989 konden DDR-burgers via Hongarije naar het westen; leegloop, geen tram/spreekuur DDR bestond in 1989 40 jaar, nog gevierd, maar in die tijd al grote ontevredenheid Honecker werd in oktober al ontslagen als partijleider en op 9/11 mochten Oost-Berlijners weg.. Doorgangen bij muur werden direct overspoeld met mensen, die even naar West-Berlijn wilden Dat luidde afbraak van muur in, ook letterlijk door de komst van "Mauerspechte" Het regime van hamer en sikkel werd opgeruimd door een leger van hamers en beitels.. Op 3 oktober 1990 vierde Helmuth Kohl in het Rijksdaggebouw de eenwording van beide Duitslanden Maar: konden "Ossi's" en "Wessis"? zomaar verder aan de toekomst werken? Wat met het Stasiverleden? Muur (restanten: Bernauerstr, Niederkirchnerstr. en East Side Gallery) Checkpoint Charly (controlepost)
Kaiser Wilhelm-Gedächtniskirche
KaDeWe
Karl Marx-Allee
Fernsehturm
Palast der Republik
Alexanderplatz
Berlijn, een aantal geografische aspecten.
Ligging Berlijn
Berlijn lag als hoofdstad van Pruisen centraal, bezat de meeste belangrijke functies, als hoofdstad van Duitsland tot 1945 geldt dit ook, maar van 1945 tot 1989 ligt West Berlijn buiten de BRD, terwijl Oost Berlijn centraal in de DDR ligt. Nu na de eenwording van Duitsland ligt Berlijn als hoofdstad eigenlijk in de (dunbevolkte en economisch laag ontwikkelde) periferie. Centrumfuncties zoals een goede haven, belangrijke industrie, de centrale bank of een mainport vliegveld ontbreken. Verder valt Berlijn buiten het centrum van Europa, het ligt dicht bij de nieuwe minder ontwikkelde lidstaten van de EU.
Hoe overleeft West Berlijn economisch tijdens de deling.
Door het grondgebied van de DDR liepen een aantal transitzones waar (vracht)auto's, treinen en vliegtuigen langs mochten. Veel meer dan de belangrijkste goederen konden echter niet worden aangevoerd. West Berlijn verloor dan ook veel van haar vooroorlogse industrie. Men concentreert zich op industrie waarvoor weinig grondstoffen en verkeersverbindingen nodig zijn.(elektronica) en op hoogwaardige dienstverlening (congressen, universiteiten, film etc.) Alle economische activiteiten worden door de BRD gesubsidieerd; West Berlijn is immers het visitekaartje van het vrije westen binnen het onvrije oosten. De universiteit trekt studenten omdat een Berlijnse student geen dienstplicht heeft. Zo ontstaat een vrije, wat alternatieve sfeer met veel accent op wetenschap, kunst en cultuur.
Berlijn gedeelde stad, bebouwing West Berlijn.
Bij de blokkade van Berlijn wordt West Berlijn een westerse enclave binnen de DDR. West Berlijn moet zich redden met de ruimte die het heeft. Gelukkig zijn de gemeentegrenzen nog maar net bij het uitbreidingsplan Groot Berlijn van 1920 sterk verruimd. Aan de rand ligt nog veel agrarische ruimte. Daarbij is de westkant van Berlijn van oudsher de welvarende kant. De oude stadskern ligt in het oosten. Daar zijn de arbeiderswijken, daar staan de fabrieken die bij de overheersende westenwind hun rook oostwaarts blazen. In het westen lag het koninklijk paleis Charlottenburg en in die buurt lagen de dure winkels, de restaurants, de theaters. West Berlijn heeft dus al een eigen centrum, de Kurfürstendamm, voordat de politiek er een aparte stad van maakt. Verder heeft Berlijn door fysisch geografische redenen (gevolgen ijstijden) veel bos en meren. De ingesloten stad heeft een "ruime jas". Toch moet West Berlijn woekeren met ruimte. Suburbanisatie bestaat niet. Leegstaande panden worden onmiddellijk weer gebruikt; groen wordt scherp beschermd en je vindt er voor een westerse stad veel etage- en hoogbouw, maar weinig eengezinswoningen. Ook bouwt men een uitstekend openbaarvervoer netwerk.
Berlijn gedeelde stad, bebouwing Oost Berlijn.
Het centrum van Berlijn, d.w.z. m.n. Oost Berlijn, ligt in 1945 in puin. Alle kans deze stad in de DDR tijd als een ideale communistische stad in te richten. Daarvoor worden soms zelfs (bourgeois)monumenten die de oorlog overleefden afgebroken. (Stadschloss.) De socialistische samenleving wordt gezien als een stedelijke industrieele samenleving, een vooruitgang vergeleken met de kapitalistische agrarische plattelandssamenleving. Steden, zeker het paradepaardje Berlijn worden bevoordeeld t.o.v. het platteland. Een ideale communistische stad heeft de volgende uitgangspunten:
- Alle grond is staatseigendom, de stad wordt strikt planmatig gebouwd.
- Omdat de grondprijs geen rol speelt is de bebouwingsdichtheid lager.
- Veel hoogbouw, suburbanisatie ziet men als verspilling van grond. De groene buitenwijken van Oost Berlijn worden verwaarloosd.
- Goed en goedkoop openbaar vervoer krijgt voorrang op particulier autoverkeer.
- In een stadswijk moet je kunnen wonen, werken en recreëren. Het werk dicht bij de woningen. Fabrieken in Oost Berlijn gewoon in de wijken.
- In iedere wijk moeten alle lagen van de bevolking kunnen wonen. (Al zijn sommige "animals more equal than others" in de wijk Pankov.)
- Het stadscentrum moet ook meerdere stedelijke functies bevatten, behalve winkels, kantoren dus ook parken en woningen (zelfs voor modelarbeiders!) op Alexanderplatz.
De stedebouwkundige vormgeving van deze socialistische stadscentra wordt beheerst door 3 elementen. Als 1e het centrale plein (Alexanderplatz) met daaraan de belangrijkste ontmoetingscentra van de regering en de communistische partij (Palast der Republik) en van het volk (theaters en congreshallen). Ten 2e de parade allee nauw verbonden met het centrale plein, bedoelt voor parades en optochten op socialistische hoogtijdagen. (Karl Marx allee.) Ten 3e en aantal dominanten, grote meestal hoge gebouwen die het centrum zijn grootstedelijk karakter moeten geven. (Fernsehturm.) Ook buiten het stadscentrum streeft men naar hoogbouw in wooncomplexen waar zo'n 5000 tot 30000 mensen wonen. Het wooncomplex ligt aan een brede weg richting centrum. In de wooncomplexen vind je veel stedelijke functies als winkels, scholen, medische diensten en kleine fabrieken. In de flats streeft men naar zoveel mogelijk collectieve voorzieningen dus behalve winkels, creches, ook gezamelijke was, kook, eet, t.v. en hobbyruimten. Hiermee werd de vrouw uit haar "kapitalistische keurslijf" bevrijdt. Het geheel doet mij altijd sterk denken aan de Amsterdamse Bijlmermeer maar dan met veel kleinere (rug aan rug) woningen en veel eentoniger. (Om de kostprijs te drukken bouwde men in de DDR flats van zoveel mogelijk dezelfde maximale hoogte, n.l. zo hoog als de bouwkraan reikte. Spottend werd dit wel Kranideologie genoemd.) In het huidige Berlijn worden deze flats door mensen met geld massaal verlaten en nu bevolkt door nieuwkomers uit…?
De vormgeving van de socialistische woningbouw kent in Oost Berlijn ruwweg 2 fasen:
De conventionele uit de tijd van Stalin. Het volk moet volgens hem in een type herenhuizen wonen als waarin vroeger de elite woonde. Vandaar een conventionele bombastische bouwstijl, met veel neoklassieke elementen. Vaak een prachtige façade voor een piepkleine woning. Spottend wel de suikertaartenstijl. (Kop van de Karl Marx allee.) Het socialisme heeft echter onvoldoende tijd gekregen haar idealen te realiseren. Een groot deel van Oost Berlijn, met name de groene buitenwijken, verkeerde in 1989 nog in sterk verwaarloosde vooroorlogse staat. (Prenzlauer Berg.) Verder was zelfs het DDR regime op het laatst begonnen met restauratie of herbouw van historische stadsdelen. (Nikolaiviertel.) Juist deze stadsdelen blijken voor westerlingen aantrekkelijk.
Het nieuwe Berlijn
Na de deling van Duitsland werden in West Berlijn veel stedelijke functies gerealiseerd die eerst in Mitte het oude centrum zaten. Nu worden deze vaak weer samengevoegd of verplaatst naar het oude centrum. Veel West Berlijners hebben het gevoel, dat zij er op achteruit gaan, dat alle investeringen gedaan worden in oost. Daarbij bouwt Berlijn naast de Kurfürstendamm in west en Unter den Linden in oost een derde gezamenlijk centrum op de Potsdamerplatz. Kan dat uit in een stad die financieel al onder curatele staat?
|
